WPROWADZENIE

Pracownicy i studenci Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie prowadzą prace dokumentacyjne na cmentarzach Podola od roku 1998. Niemal od początku (1999) koncentrujemy się na terenie dawnego województwa tarnopolskiego, gdzie zinwentaryzowaliśmy cmentarze powiatów borszczowskiego (1999-2000), czortkowskiego (2001-2006), zaleszczyckiego (2005), buczackiego (2006-2007), kopyczynieckiego (2008-2009) i trembowelskiego (2010-2012). Jesienią 2016 r. rozpoczęliśmy pracę nad cmentarzami powiatu tarnopolskiego, począwszy od stolicy regionu – Tarnopola, zaś na wiosnę 2017 kontynuujemy na cmentarzach powiatu.

Prowadzone prace obejmują nagrobki powstałe przed 1945 rokiem, które mają napisy zapisane w alfabecie łacińskim. Pod względem chronologicznym datę 1945 widzimy, jako zamknięcie pewnego etapu historycznego – wspólnego dziedzictwa tych ziem kształtowanego w obrębie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, której tradycja podtrzymywana była w okresie zaborów, a które do pewnego stopnia kontynuowane było przez II Rzeczpospolitą. Dziedzictwa, które stanowi dzisiaj wspólną historię przede wszystkim Ukrainy i Polski, ale też Łemków, Ormian, Żydów, a w jakim stopniu też wielu innych narodowości – poddanych dawnych Austro-Węgier, Rosjan, Niemców… Historia ta chociaż momentami trudna i bolesna, stworzyła wielonarodową kulturę Podola. To właśnie jej wycinek chcemy udokumentować naszymi pracami. Mamy nadzieję, że wraz z prowadzonymi przez stronę Ukraińską badaniami dotyczącymi pomników z napisami cyrylicą, stworzą one wielobarwny obraz tego regionu.

Obecnie udostępniamy wyniki prac przeprowadzonych w roku 2016 na Cmentarzu Mikulinieckim w Tarnopolu. W przyszłości mamy nadzieję zdigitalować wcześniej zebrane materiały. Część z nich ukazała się już drukiem: Cmentarze powiatu borszczowskiego, Cmentarze powiatu czortkowskiego, Cmentarz w Buczaczu, Cmentarze powiatu zaleszczyckiego, Cmentarze powiatu buczackiego (w druku), a kolejne powiaty kopyczniecki i trembowelski są przygotowywane do wydania. Wyniki prac, pod postacią kart inwentaryzacyjnych, udostępniane są również w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz w Archiwum Akt Nowych.

Ponadto w roku 2017 udostępnione zostaną wyniki opracowania pozostałych cmentarzy powiatu.

Opracowanie naukowe katalogu Anna Sylwia Czyż i Bartłomiej Gutowski